İqtisadiyyat

Dollar hegemoniyası: kral, yoxsa despot?

Federal Ehtiyat Sisteminin son 30 ildə ABŞ-ın pul siyasətinin ən uzun və ən aqressiv sərtləşdirilməsinə başlaması ilə kral dollar bu il qarşısına çıxanı darmadağın edir. Son 1 ildə dollar inkişaf etmiş iqtisadiyyatı olan ölkələr səbətinə nisbətən 17%, bəzi mühüm inkişaf etməkdə olan ölkələrə nisbətən isə daha çox bahalaşıb.

Bunun əksinə, ABŞ-ın birja indeksləri 20%-ə qədər, hətta güman edilən təhlükəsiz sığınacaq olan qızıl da təxminən 10%-ə qədər azalıb.

Ənənəvi olaraq, bu, dünya iqtisadiyyatı üçün pis xəbərdir. Beynəlxalq Hesablaşmalar Bankı (BİS) isə dolların dünyanın əsl “qorxu göstəricisi” kimi qiymətləndirir. Həqiqətən də, qorxmaq üçün səbəblər var. Birincisi, Avropada nüvə silahının istifadəsini 1962-ci ildən bəri heç vaxt olmadığı qədər yaxınlaşdıran müharibə gedir. Müharibə enerji və digər mallar üçün qlobal bazarı məhv etməklə, həm də enerji və malların dünya üzrə nisbətən sərbəst və ucuz axınına imkan verən qloballaşma dövrünün sonunu sürətləndirir – Avropa ən ucuz enerji təchizatçısı olan Rusiya ilə əlaqələrini demək olar kəsmək üzrədir. ABŞ isə ən ucuz istehlak malları tədarükçüsü olan Çinlə oxşar ssenarini cızmaqdadır.

İkincisi, bütün inkişaf etmiş dünya immiqrasiya ilə bağlı xalqın narazılığına cavab olaraq ucuz işçi qüvvəsinin təklifini bilərəkdən azaldır.

Bütün bunlar isə gələcək illərdə də daha yüksək daxili xərclər istiqamətinə işarə edir. Daha yüksək daxil edilmiş xərclər daha yüksək inflyasiya və Federal Ehtiyatın ayağını əyləcdən çəkə bilməyəcəyi deməkdir.
Hazırda isə, faiz fyuçersləri gələn ilin birinci rübündə FED faizlərində 5% ətrafında pik nöqtəyə işarə edirlər ki, bu da cari səviyyədən əlavə 1.75 bənd sərtləşdirməyə bərabərdir.

Və bu, əlbəttə ki, qlobal iqtisadiyyat üçün, xüsusən də ABŞ-ın yumşaq pul siyasətinin son 13 ili ərzində sərbəst şəkildə dollarla borc almış ölkələr üçün dəhşətli xəbərdir. BİS rəqəmlərinə görə, pandemiyanın başlanmasından bəri ABŞ-dan kənar subyektlərin dollar borcları 1.2 trilyon dollardan çox artıb. Belə bir vəziyyətdə FED-in faiz dərəcələrini yaxın vaxtlarda 5%-ə çatdıracağını fərz etsək, bu borcun illik xidmət dəyəri bu ilin əvvəlində olduğundan 57 milyard dollar daha çox olacaq və dünyanın daha yoxsul ölkələrindən çox ehtiyac duyulan kapitalı boşaldacaq.

Ötən həftə isə Beynəlxalq Valyuta Fondu qlobal artım proqnozunu 2000-ci ildən bəri ilk dəfə olaraq 3%-dən aşağı endirmişdi. Fond daha yüksək faiz dərəcələri fonunda 2023-cü ildə qlobal artımın 2%-dən aşağı düşmə ehtimallarını 25%-lə proqnoz edir.

Başqa sözlə, King Dollar adətən vahid hesab ilə məşğul olmağı sevən bir dünyada ticarət və investisiya imkanı verən ixtisaslaşmış bir monarx kimi çıxış etsə də, yaxın gələcək üçün o, daha çox dünyanın anti-Amerika liderlərinin tez-tez iddia etdiyi qeyri-sabit despot kimi özünü biruzə verməkdədir.

Pünhan Musayev, iqtisadçı

Bənzər yazılar

Back to top button